ادر کاسا

الا یا ایها الساقی ادر کاسا و ناولها
که عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکلها


حتما داستان اين بيت جنجالی حافظ را شنيده ايد. در مصرع اول این غزل٬ حافظ تضمين وارونه ای از يک غزل يزيد پسر معاويه(لعنه الله علیهما)کرده که اصل بيت اين است.

انا المسموم ما عندی بتریاق و لا راقی
ادر کاسا و ناولها٬ الا يا ايها الساقی


حافظ بخاطر اين تضمين فراوان مورد نقد قرار گرفته بويژه اينکه اين غزل در جایگاه فاتحه الکتاب ديوان خواجه قرار گرفته است.
اهلی شیرازی می گوید:
خواجه حافظ را شبی دیدم بخواب
گفتم ای درفضل و دانش بی حساب

از چه بستی بر خود اين شعر يزيد؟
با وجود اين همه فضل و کمال

گفت واقف نيستی زين مساله
مال کافر هست بر مومن حلال!


کاتبی نيشابوری که ظاهرا بايددر پاسخ به تو جيه اهلی اين ابيات را سروده باشد٬ اينگونه نقد را تکرار می کند.
عجب در حيرتم از خواجه حافظ ـــــــــــــــــــــــ بنوعی کش خرد زان عاجز آيد
چه حکمت ديد در شعر يزيد او ـــــــــــــــــــــــــ‌‌ که در ديوان نخست از وی سرايد؟
اگرچه مال کافر بر مسلمان ــــــــــــــــــــــــــ حلالست و در او قیلی نشاید !!!
ولی از شیر عیبی بس عظیم است ــــــــــــــــــــ‌ که لقمه از دهان سگ رباید!


ولی به نظرمن این بحز هزج است که حافظ را وسوسه کرده است و نه شعر یزید. تکرار جزء مفاعیلن انچنان گیراست که شاید هیچ شاعری نباشد که در این بحر شعری نسروده باشد. حال چرا تضمین شعر یزید؟ شاید بخاطر اینکه تقریبا تمام دانشمندان علم عروض و قافیه در بیان مثال برای بحر هزج به شعر یزید توسل جسته اند. چرا؟ والله اعلم! یزید شاعری توانا بوده؟ بی تردید! خدا به داد شعرا برسد.

راستی اگر دوستانی هستند که مایلند راجع به بحور و اوزان شعر فارسی بیشتر بدانند٬ بنده اعلام آمادگی می کنم مطالبی در چند نوبت بنویسم.
***بحر هزج براین وزن می باشد
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
.


/ 14 نظر / 8 بازدید
نمایش نظرات قبلی
هادی

سلام. با اينک آدمک ميگه تو رو خدا عروض بی عروض، اگه زير ديپلم بگيم من مشتاقانه دنبالش ميکنم. تو مدرسه يه معلم داشتيم که از اين حرفها ميزد ولی خدا خيرش بده که اون اسمهای عجيب و غريب عربی اش رو نميگفت.

شقایق(دریای سرخ سرخ)

به به چه وبلاگ ابياتی ای.برای من که اصلا از ادبيات سر رشته ندارم خيلی مناسبه.در ضمن چشم خواهری جون من طرف باغ و اين چيزا نمی رم.قول قول قول

nasim

سلام مي بينم كه شما هم .................... نكنه نونتون بره تو همون روغنه و باعث مرتون بشه اونوقت من يكي كه خيلي ناراحت مي شم

علي يزداني

سلام همسايه عزيزم٬ از ابتکاری که بخرج داده ای سپاسگزارم٬ موفق باشی و تندرست.

صهبا

سلام.برای من که خيلی جالب بود.اينهايی که نوشته بوديد رو نشنيده بودم.موفق باشيد!

عطربهارنارنج

شعر رنگ اميد بسيار زيبا بود....چندين بار خواندمش....اين مطلبت هم :)

سيامك

سلام دوست من ! مباحث مبنايی بی شک پرکاربرد است اما به گمانم ديگر خيلی نياز به حفظ کردن اوزان با آن نامهای دشوار نباشیم . اصول عروض به گمانم کافیست. اينکه مصوت بلند چيست ،کوتاه چه و ... . به هر حال استفاده می بریم . دیگر اینکه در مورد شعر مذکور به گمانم آبروی این غزل به واسطه استفاده حافظ از آن است ! و این به گمانم اوج هنر حافظ است که از کفر ایمان بیرون می کشد ! موافق نیستید ؟ شاد باشی

جعفر کوچولو

چيزه..يعنی ..اينه ..من باوجود اينکه طبق سنت خانوادگی توی تمام دوران تحصيلم تو ادبيات يه نمره زير ۲۰ نداشته ام ..از عروض و اينها سر در نميارم برا همين فقط میگم خوشحالم که هر بار ميام اینجا کلی مطلب جديد می بينم وياد می گيرم ..يا علی مددی

مجهول

فکر کنم يه دنباله ديگه هم داره اين داستان که الان يادم نيست بگم....

سعیدی راد

سلام. ممنونم که مرتب سر ميزنيد... باور بفرماييد که مدتی ست روحيه خوبی ندارم ! بداهه گويی از سرم پريده وگرنه هيچ کدوم از شعراتونو بی پاسخ نميذاشتم. برام دعا کنيد به آرامش برگردم.